“Ελληνισμός και Εβραϊσμός στην Αθήνα και τη Βιέννη”

O Ελληνισμός των Εβραίων της Κεντρικής & Ανατολικής Ευρώπης που αντιμετώπιζαν διλήμματα αφομοίωσης στην εγκόσμια νεωτερικότητα είναι το θέμα της ανακοίνωσης με την οποία συμμετείχα στην εκδήλωση για την σημαντική μελέτη του καθηγητή Ηλία Παπαγιαννόπουλου. Εδώ είναι το βίντεο. Η συμμετοχή μου είναι στο 1:40-29:30.

Posted in Greeks, Hellenism, The "Greeks" | Tagged , , | Leave a comment

Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 2. Πώς μπορεί μια λογοτεχνία να έχει διεθνή απήχηση;

“Όσοι ενδιαφέρονται για τη διεθνή απήχηση της ελληνικής λογοτεχνίας θα πρέπει να φροντίσουν όχι απλώς για τη μετάφρασή της αλλά για την ευρεία διάδοσή της στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα.  Από μόνη της η μετάφραση δεν λειτουργεί και δεν αξίζει σχεδόν τίποτε.”

10 Ιουνίου 2021

Posted in Greek Literature, Greek Poetry | Leave a comment

“Για τη μελέτη της Γενιάς του ’70 στη λογοτεχνική αγορά”

“Πώς καταναλώνονται και ανακυκλώνονται ένας συγγραφέας (όπως ο Κάλβος), ένα ύφος (καρυωτακισμός), ένα κλίμα (μελαγχολία Δημουλά), ένα εθνικό έργο (Άξιον εστί), μια περιθωριακή μορφή (Γώγου), μια στάση ζωής (Χριστιανόπουλος), ένα είδος (στίχοι τραγουδιών); Προτείνω να μελετηθεί η Γενιά του ’70 σε αυτό το ερευνητικό πλαίσιο. Η Γενιά του ʼ70 είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολιτισμικά φαινόμενα της μεταπολεμικής Ελλάδας ώς προς το ότι μια ομάδα συγγραφέων, χαμηλής λογοτεχνικής παιδείας και επίδοσης, πέτυχε συντομότερα από κάθε άλλη να ενταχθεί στον ποιητικό κανόνα.”

Το κείμενο αυτό δημοσιεύεται στο αφιέρωμα στη Γενιά του ’70 στο 4ο ηλεκτρονικό τεύχος του περιοδικού Φρέαρ (Σεπτέμβριος 2021). Ευχαριστώ τον Διευθυντή του περιοδικού κ. Δημήτρη Αγγελή που με κάλεσε να συμμετάσχω.

Posted in Greek Poetry | Leave a comment

Πώς γίνονται οι ‘Ελληνες “εμείς”;

Χαίρομαι ιδιαίτερα που μέσα σε λίγες μέρες του Οκτωβρίου θα έχω την ευκαιρία στην Αθήνα να συμμετάσχω στην πρώτη παρουσίαση τριών πολύ διαφορετικών αξιόλογων βιβλίων.

Πρόκειται για μια ερμηνευτική λογοτεχνική ανάλυση του Άκη Γαβριηλίδη (7/10), μια μελέτη ιστορίας ιδεών του Ηλία Παπαγιαννόπουλου (10/10) και μια ποιητική καντάτα του Αλέκου Λούντζη (14/10). Κοινό θέμα τους είναι το νόημα της “ελληνοκανονιστηκότητας” (ΑΓ), της “νεοελληνικής συνθήκης” (ΗΠ), της “συλλογικής υπόθεσης” (ΑΛ) σήμερα: Ποιοί συγκροτούν ένα ελληνικό “εμείς” όταν πρόκειται για Ασιάτες αναγνώστες του Οθωμανού Σεφέρη, Γερμανοτραφείς αναγνώστες του Εβραίου Φρόυντ και προκατόχους των επομένων αναγνωστών του Καρμπονάρου Κάλβου; Τι είδους ετερότητες είναι απαραίτητες για να προκύψει ο “τόπος” μιας ταυτότητας; Συγχαίρω τους συγγραφείς και τους ευχαριστώ που με κάλεσαν στην παρουσίαση του έργου τους.

15 Σεπτεμβρίου 2021

Posted in Greek Literature, Greeks, Hellenism | Tagged , | Leave a comment

Celebrating an immigrant life

Today I mark a personal anniversary. Forty years ago, on September 9, 1981, I began my American life. I arrived from Athens, Greece, in Columbus, Ohio, to work as an Assistant Professor of Modern Greek at The Ohio State University. I was 28 years old and had fulfilled my dream of starting an academic career. I had never been happier, and I can still fell the exhilaration. I have been grateful every single day.

9 September 2021

Posted in Disengagement, Greek | Leave a comment

Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 1. Ο ριζοσπαστικός στοχασμός σε ανελεύθερους καιρούς

Μια ξεχασμένη μπάντα συνεχίζει να παίζει το βαλς της ατίθασης αριστερής μελαγχολίας που ποθεί το χαμένο φάσμα της επανάστασης: “κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε φάσμα χαμένο του πόθου μου/κι εγώ ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ/κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες”

“Η αριστερή μελαγχολία έχει βρει την πιο δημιουργική έκφρασή της στην ελληνική ποίηση η οποία, όταν πέρασε τη δική της λογοτεχνική κρίση στο τέλος του 20ου αιώνα, στράφηκε στις τρεις μείζονες μελαγχολικές φάσεις της (τις γενιές του ’20/Καρυωτάκη, του ’50/Αναγνωστάκη και του ’60/Λεοντάρη) για να διαμορφώσει την πολυφωνική ποιητική γενιά του 2000.  Στη μηνιαία αυτή στήλη στο περιοδικό Χάρτης σκοπεύω να ασχοληθώ με τρέχοντα λογοτεχνικά ζητήματα από τη σκοπιά της γενιάς της αριστερής μελαγχολίας που επιμένει να εκφράζεται με παρρησία σε αναξιόπιστους και ανελεύθερους καιρούς” κρατώντας την τρεμόσβηστη σπίθα της εξέγερσης στις υγρές της παλάμες.

https://www.hartismag.gr/hartis-33/klimakes/ston-asterismo-ths-aristerhs-melagxolias

1 Ιουνίου 2021

Posted in Greek Poetry, Left, Melancholy, Revolt, Revolution | Leave a comment

Piano music at sunset/Im Abendrot

Pantelis loves walks but does not like to go out at sunsets because they slide into something indeterminate that makes him feel insecure.  Sunsets may lead to bliss or annihilation, or both.

In lieder, sunsets come at the end of wanderings and represent a moment of synaesthetic rapture that unfolds in the piano.  Time comes to a standstill, becoming is suspended.  What kind of dreams might night bring?  The voice yearns, the instrument reflects.  As it gets darker, I always hear the sun sink into Pantelis’s piano playing.

When a great friend comes into our life, they change many of the ways in which we comprehend the world.  Our understanding begins to take them into account.  Pianist Pantelis Polychronidis is my other self whose playing has made our friendship an exercise in collaborative music making.  No longer pure and self-sustained, my listening has been transformed into harkening to his listening with me.

They may demur but the sunsets we spend together glow.

23 August 2021

Posted in Friends, Listening, Piano | Leave a comment

Αριστερή πολιτική και μελαγχολική ποίηση τον 21ο αιώνα*

Μόλις πριν λίγες μέρες τα φώτα είχαν σβήσει στην οκτάωρη πτήση Παρίσι-Ντητρόιτ κι εγώ είχα απορροφηθεί στην τελευταία ποιητική συλλογή που αγόρασα φεύγοντας από την Αθήνα, όταν ξαφνικά στο στόχαστρο στροφών και στοχασμών διάβασα τ’ όνομά μου! Τι να σου κάνει ένας κριτικός στιχουργημένος;

Χάρηκα πάντως ιδιαίτερα που ο διακεκριμένος ποιητής και λόγιος Ορφέας Απέργης συνομιλεί μαζί μου δημόσια για τη σχέση ποίησης και πολιτικής, και μάλιστα το κάνει ποιητικά στην συναρπαστική καινούργια του συλλογή, Καθαριστήριο (2021), ένα burlesque που αξίζει να διαβαστεί ευρύτατα.

Συγκεκριμένα, θεωρεί άστοχο που χρησιμοποιώ τον δόκιμο κριτικό όρο «αριστερή μελαγχολία» για την ποιητική γενιά του 2000.  Η διαφωνία του εστιάζεται στην αριστερή ποιότητα και αφορά την λειτουργία της πολιτικής ποίησης.  Γενικότερα, ο Απέργης αποδοκιμάζει δύο χαρακτηριστικά φαινόμενα – στο εσωτερικό της χώρας την «ποιητική ηθική» (Δημήτρης Μαρωνίτης), όσο κι αν πηγάζει από ένα αίσθημα ευθύνης, και στο εξωτερικό την «ποίηση της κρίσης» (Κάρεν Βαν Ντάικ) η οποία ανταποκρίνεται  στη διεθνή ζήτηση για μια εξωτική ελληνική κατωτερότητα.  Το ερώτημα που θέτει είναι πώς γίνεται να μιλήσει ο ποιητής έγκυρα για την δεινή «κοινωνική κατάσταση» και να εκφράσει «πολιτικές ιδέες» όταν η ποίηση από τη φύση της «αμφιβάλλει» (σελ. 266), αμφισβητεί, αστοχεί (267), και άρα δεν δίνει λύσεις.

Στις 72 σελίδες του «επίμετρου» του βιβλίου, «Το μανιφέστο του κινηματισμού», ο Απέργης εξαγγέλει και περιγράφει την «αιώνια (νεοελληνική) επιστροφή» στην ποίηση (259) και προσφέρει ένα δεκάλογο των χαρακτηριστικών της ο οποίος διαλέγεται δημιουργικά με τον δεκάλογο των χαρακτηριστικών της νέας ποίησης που πρότεινα το 2015 στο δοκίμιο «Left Melancholy Poetry: The Greek Generation of the 2000’s».  Το πρώτο από τα δέκα χαρακτηριστικά είναι πως, αντί να είναι πολιτική, η νεά γραφή θα είναι «ποίηση κοινωνικού ιδεαλισμού» (260).

Για να βρούμε τέτοια ποίηση ας δούμε το Σαν χρέος (2020), ένα ποιητικό βιβλίο που έβγαλε ο Απέργης μόλις 6 μήνες πριν από το Καθαριστήριο.  Παρατηρούμε αμέσως πως πρόκειται για μία πολιτική σύνθεση που «παρακολουθεί τη βία που ασκείται στις γυναίκες εξακολουθητικά» και την μαχητική αντίδρασή τους, την αντίστοιχη «άβολη σχέση Ελλάδας-Γερμανίας» που εντείνει «το χρέος της οικονομικής δοσοληψίας» καθώς και τα νέα χρέη που φορτωνόμαστε σε καιρό πανδημίας.  Ο συγγραφέας εκφράζει πολιτικές ιδέες για επίκαιρα πολιτικά θέματα.  Τότε τι κάνει αυτό το βιβλίο «ποίηση κοινωνικού ιδεαλισμού» κι όχι ποιητική διαπραγμάτευση πολιτικο-κοινωνικών ζητημάτων;  Προφανώς το ότι δεν κάνει αριστερή ποίηση.  Κι αυτή ακριβώς είναι η αντίρρησή του Απέργη στην ορολογία μου όταν λογοπαίζει «το ‘Left melancholy poetry’ τι το ΄θελε [ο Λαμπρόπουλος], he could’ve left the Left out” (270).  Ο Απέργης προτείνει, και επεξεργάζεται σε ένα πολύτομο υπό έκδοση magnum opus, μία πολιτική ποίηση «στο (χαμένο) κέντρο ιστάμενη» και «εκ της νεοελληνικής ουσίας προλεγόμενη/και μέλλουσα να συμβαίνει διαρκώς» (259) η οποία θα υπερβαίνει τον εθνικό διχασμό μεταξύ «Δεξιάς και Αριστεράς» (275) με το να μην είναι αριστερή.  Η οπτική του αξίζει να συγκριθεί με τέσσερεις άλλες ποιητικές απόψεις στο σύγχρονο ελλαδικό χώρο.

Πρώτα, ο «πνευματικός φιλελευθερισμός» (Γιάννης Μπαλαμπανίδης) του Απέργη σχετίζεται με την «φιλελεύθερη μελαγχολία» που συζητά στο δοκίμιό του «Amor mundi» (2021, στην ιστοσελίδα Εξέγερση:  Η ρήξη με την παράδοση και η σύγκρουση με την εξουσία) ο ποιητής  Δημήτρης Αγγελής, ο οποίος έδωσε έξοχα κομμάτια αριστερής μελαγχολίας στη συλλογή Επαληθεύοντας τη νύχτα (2011):  «Αν η γενιά της αριστερής μελαγχολίας στην Ελλάδα αντίκρυζε ανατρέχοντας στο πρόσφατο παρελθόν τα ερείπια μιας ακυρωμένης και τελικά προδομένης επανάστασης, η δική μου γενιά βλέπει στο παρελθόν μια ‘κανονικότητα’ βίου, στην οποία σταδιακά κι επώδυνα συνειδητοποιεί ότι δεν θα επιστρέψει ποτέ. Ζει τη [φιλελεύθερη] μελαγχολία της αλλοτινής της παντοδυναμίας []».

Σε πλήρη αντίθεση έρχεται το εγχείρημα 1821-2021- Η Ελλάς των Ελλήνων: Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης (2021) όπου ο Κώστας Κουτσουρέλης ανθολογεί μιάν «’άλλη’ εθνική ποίηση» βασισμένη στην πίστη «ότι η λέξη παρακινεί, ότι η λογοτεχνία διδάσκει και νουθετεί, ότι ο ποιητής είναι πρώτα απ’ όλα πολίτης, ότι έχει λόγο ελεγκτικό για τις πράξεις και τις παραλείψεις της κοινωνίας» (13).  Εδώ η πολιτική και εθνική αποστολή της ποίησης είναι σαφής.

Αν ο Απέργης επιζητεί την υπέρβαση των εμφύλιων διχασμών Δεξιάς-Αριστεράς, η Κωνσταντίνα Κορυβάντη στο δοκίμιό της «Η ποίηση της συναίνεσης και η μεταπολιτική συνθήκη διακόσια χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση» (Ποιητική 27, Άνοιξη-Καλοκαίρι 2021) εμπνέεται από την πολιτική θεωρία της Σαντάλ Μουφ για να προτείνει μια νέα κοινωνική λειτουργία για την ποίηση, μια «συγκρουσιακή συναίνεση» μεταξύ παράδοσης και ανταρσίας (85) «αναζητώντας και αναδεικνύοντας το κρίσιμα μαχητικό στην ποίηση» (86).

Η τέταρτη ποιητική στάση εκφράζεται απερίφραστα στην ασυμβίβαστα αντιεξουσιαστική συλλογή του Jazra Khaleed Μα είν’ αυτό ποίηση; (2020) και δεν χρειάζεται σχόλια:  «ποιητάδες μένετε/σπίτι/. εύθραυστοι σαν κυκλάμινα. μια ζωή στην >ήττα< & στην >άμυνα<. αλτ ράιτ μικροαστοί: [_μπουρζουάδες] του ποιείν. με το μακελειό σκορπάτε σαν τα ποντίκια απ’ το σάμινα. νεκρά_φύση. εγώ εκπαιδεύω λέξεις φενταγίν>|. δε γράφω ποίηση: γράφω προ-κη-ρύ-ξεις. να δω πού θα είστε. όταν το αίμα) στο δρόμο πήξει» (7).

Η πρόταση του Απέργη για μια πολιτική ποίηση που δεν θα είναι αριστερή (επειδή δεξιά ποίηση έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχει) θα μπορούσε λοιπόν να συνδυαστεί με άλλες σύγχρονες θέσεις – ακόμα και με εκείνη του Κίκου Πληβείου [= Τίτου Πατρίκιου] στο άλλο φετινό grand burlesque, το μυθιστόρημα Η επιτροπή (επίσης Ιούνιος 2021) του εξίσου ψευδώνυμου Αλέκου Σμπαρούνη:  «Όταν οι περιστάσεις το απαιτούν,/η ποίηση πρέπει να είναι περιστασιακή» (200).  Αλλά θα επανέλθω σύντομα γιατί η συζήτηση μόλις άνοιξε και δεν είχαμε καν καιρό να μελαγχολήσουμε.

10 Ιουλίου 2021

* In his latest poetry collection, published in June, Orpheas Apergis, a distinguished member of the 2000 poetry generation in Greece, expresses reservations about my use of the critical term “left melancholy poetry.” I was intrigued to see my views discussed in verse. This post is my first response.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

The colonial work of the Hellenic ideal

What is the most productive way to define the coloniality of modern Greeks?  Are they colonial, neo-colonial, post-colonial, anti-colonial, surrogate-colonial, crypto-colonial, self-colonial, or debt-colonial, as they have been called?  And which Greeks are we talking about – those of the 18th-century Balkans; 19th-century Peloponnese, Macedonia, or Ionian Islands; 20th-century Smyrna, Alexandria, or London; or 21st-century Athens or Nicosia?  These questions have been raised with increasing frequency over the last forty years in Modern Greek Studies.  Decolonize Hellas, a new international academic initiative, has begun to take them further by examining the role of “Hellas” in the European colonial project.

In a description of its thinking, the collective of the initiative distinguishes between the ideal of Hellas and the nation-state of Ellada

By “Hellas, we denote an assemblage of ideologies (various Hellenisms) and institutions, materialities and imageries, policies and technologies, bodies and populations, identities and affects, within and beyond the timelines and borders of the Greek nation-state (Ellada).

Next, the collective emphasizes the uses of the Hellenic ideal to justify Western superiority and conquest:

“Hellas” as the West’s construction of an idealized image of Ancient Greece has been central to shaping European modernity — as well as to legitimating the existence of a “Modern Greece.” Classicism’s values, aesthetics and evolutionary hierarchies have been used to justify Western superiority and rationalize European conquest and enslavement around the world. “Hellas,” though, also encompasses the Christian and religious underpinnings of supposedly “secular” Western traditions and the diachronic use of Greece as a buffer zone, cultural frontier and bulwark between Christianity and Islam, East and West, capitalism and communism, “civilization” and “barbarism.” 

I explored many of these issues in my book The Rise of Eurocentrism where I discussed the uses of Hellenism and Hebraism in European modernity.  Given the classicizing and civilizing work of Hellas, what does it mean to decolonize the colonizing Hellenic ideal?

To Decolonize Hellas thus means to expose the colonial genealogies fueling the orientalism, balkanism, xenophobia, racism, homophobia and sexism articulated in its name. Βy attending to the active reshaping of “Hellas” through emergent, emancipatory and creative forms of belonging, though, we also hope to inspire the activation and documentation of experiences and practices, memories and movements, genealogies and relations often marginalized, trivialized and rendered unnarratable in dominant memorial and interpretive frameworks, thus opening pathways to more inhabitable and inclusive futures.

In proposing to study modern Greek history from the former colonies rather than the European metropolis, the collective offers an example that would question this year’s dominant historical approach to the bicentennial of 1821: 

Why does the intellectual and material connection of Greek rebels to other revolutionaries outside Europe, such as the Haitian ones, who defeated their French masters and abolished slavery forever in 1804, appear as a footnote in Greek national histories? Rather than interpret the Greek Revolution as a derivative of the European Enlightenment, assumed to be the mainspring of emancipation, could we use the “unthinkable” Greece-Haiti link to flip the script and open a potential path toward provincializing Europe and decolonizing Hellas?

The path-breaking project Decolonize Hellas is in dialogue with major postcolonial directions of inquiry, such as Subaltern Studies, Global South, Black Atlantic, and Transnational Mediterranean.  It is also actively interested in alternative Hellenisms, indigenous governmentalities, epistemologies of activism, and practices of solidarity.  I look forward to participating in it and I thank the collective for inviting me to join the Advisory Board.

24 June 2021

Posted in Greeks, Hellenism, The "Greeks" | Tagged , | Leave a comment

Taking favorite solo sections out of their piano concertos

Listening to the opening movement of the Brahms 1st piano concerto I am reminded of the great number of splendid solo passages that can be found in concertos of this kind. 

Such passages may be the opening of the piece, a second theme, or a cadenza.  They may be melodic, tempestuous, episodic, or virtuosic.  And they often turn out to be addictive as they get stuck for days in our brain.

It would be wonderful if thoughtful and versatile pianists, like Hélène Grimaud or Igor Levit, put together recitals consisting solely of such enchanting passages, taking the audience on a tour of the piano concerto repertoire from Mozart and Beethoven to Chopin, Liszt, Brahms, Saint-Saëns, Tchaikovsky, Grieg, Beach, Rachmaninoff, Bartók, Prokofiev, Tailleferre, Gershwin, and Glanville-Hicks to Adams and Daugherty. 

The point of such a recital would be not to survey styles and techniques but to isolate and enjoy memorable solo parts that can claim some musical autonomy when taken out of the intense dialectic of the concerto.  It would work like a recitation of stand-alone excerpts from major novels to see how they function when taken out of context – and memorized.

15 June 2021

Posted in Classical Music, Listening, Piano | Tagged , | Leave a comment