Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 11. “Τα αρνητικά χαρακτηριστικά της ποίησης της αριστερής μελαγχολίας”


Μια διαφορετική προσέγγιση στην ελληνική λογοτεχνία του αιώνα μας: “Επιχειρώ να ορίσω την ποίηση της αριστερής μελαγχολίας απαριθμώντας στοιχεία που απουσιάζουν από το πλούσιο και δυναμικό έργο της.”

1 Φεβρουαρίου 2022

Posted in Crisis, Greek Poetry, Left, Melancholy, Revolt, Revolution | Leave a comment

Classical reception and consumption

People looking for summer (or year-round) readings with Greco-Roman themes and tropes may want to explore this extensive and updated bibliography, curated and annotated by my wonderful colleague at Michigan, Netta Berlin.  They will find travel, history & biography, historical fiction, myths retold, modern tales, mysteries, fantasy & science fiction, and much more. They may also meet Orphée (rather than Einstein) on the Beach!

15 June 2022

Posted in Greek Literature, Greeks, Hellenism | Tagged | Leave a comment

Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 10. “Ποίηση και στοχαστικός λόγος”

“Η έμφαση των ποιητών του 21ου αιώνα σε επάλληλα θέματα όπως η αριστερή μελαγχολία, η ρευστή ταυτότητα, η θεατρικότητα, η νομαδικότητα, τα πορώδη σύνορα και ο Παγκόσμιος Νότος δείχνει το βάθος της σκέψης τους και το πλάτος των ανταλλαγών που μπορεί να αναπτύξει με τον πεζό στοχασμό.  Υπάρχει μεγάλος αριθμός ποιητών που θα μπορούσε να προσφέρει ρηξικέλευθο πεζό στοχασμό για θέματα όπως η εξουσία, ο κανόνας, το φύλο, η κριτική θεωρία, η μουσικότητα, η μετάφραση και τα κοινά.” Εδώ προτείνω πως είναι καιρός να καλλιεργήσουν συστηματικά τη σχέση τους με τον πεζό στοχαστικό λόγο.

1 Φεβρουαρίου 2022

Posted in Greek Poetry, Philosophy | Leave a comment

“Ποιός αποφασίζει τι είναι ‘ποίηση’ και τι ‘γενιά'”;

Oι πιο τολμηρές ποιητικές τάσεις του 21ου αιώνα στην Ελλάδα έχουν θέσει μια σειρά από καινούργια ζητήματα και αιτήματα εντός και εκτός λογοτεχνίας.

Χαίρομαι ιδιαίτερα που ο ποιητής, κριτικός και στοχαστής Γιώργος Χαντζής και εγώ αρχίζουμε μια σειρά από μηνιαίες συνομιλίες για να διερευνήσουμε μερικά από αυτά.

Ευχαριστώ θερμά τον μοναδικό Δημήτρη Καλοκύρη που μας καλοσώρισε στον υποδειγματικά φιλόξενο Χάρτη.

Στην πρώτη συνομιλία προτείνω πως “η υπόσταση και η αξία ενός έργου οιασδήποτε τέχνης ορίζονται [όχι από τον δημιουργό ή τον κριτικό αλλά] από τη συντεχνία των ειδικών και των άμεσα ενδιαφερομένων που ανήκουν σε έγκυρους θεσμούς”.

1 Ιουνίου 2022

Posted in Greek Poetry | Leave a comment

What is canonical about classical music?

In a recent column entitled “Questioning the Canon,” Simon Woods, President and CEO, League of American Orchestras, argued that, in their effort for “greater inclusion,” orchestras should abandon the notion of a “classical music canon” and embrace the idea of “repertoire” which comprises “any music that an orchestra can play.”  The point of this argument is not to redefine the canon, since that would still allow for normative and monumental music making, but to denounce it altogether.  The best way to be inclusive is to exclude nothing.

I have been analyzing in English and Greek the operations of musical and literary canons for almost half a century, so I am very sympathetic to projects of de-canonization.  However, I fear that such analyses achieve very little when they focus on creators and works rather than institutions and practices.  In his column, Woods advocates specifically for adding works by Black and women composers to those by Mozart and Mahler but says nothing about the orchestra as supreme canonical institution or the audience’s canonical techniques of listening.

If the dominant means of producing and receiving classical music are not challenged, they may generate a broader corpus of works and gallery of composers but their cultural authority to classicize and canonize will remain powerful.  I found more promise in another point of the column that I wish had been developed: “This impetus for change is challenging us to look differently at ‘heritage’ and at the traditions and rituals that surround it.”

18 May 2022

Posted in Classical Music, Listening, Music | Tagged | Leave a comment

The work of piano left hand

Piano compositions for the left hand alone constitute an entire sub-category of classical music that generates many puzzles. Whether the pieces are for piano solo or with orchestra or chamber ensemble, they make me wonder –

Why do composers write for one hand when they can write for two, still playing the same instrument?

Is this particular approach making a unique artistic or ascetic claim?

If subtraction is “the affirmative part of negation” (Badiou), what is affirmed by subtracting the right hand?

How does the left hand piano condition my musical attention?

Why is there no pop/rock music composed for the left hand playing any instrument?

I became aware of the musical left hand when I met my left-handed “other self,” collaborative pianist Dr. Pantelis Polychronidis, and had the opportunity to observe closely his playing. Suddenly, I could hear the dialectic at the basis of the dialogue of the two hands! Since that time I have learned to listen to two hands contesting and collaborating rather than combining and consoling,

as in the opening of Schumann: Fantasie in C, op. 17 – I,

the conclusion of Liszt: Unstern! Sinistre, disastro,

or throughout Adams: China Gates.

But what happens to this dialectic when there is only one hand playing? And how does it work when the single hand is the left hand of a left-handed person? I leave these questions open and I list below a few of my favorite examples as I remain attuned to my friend’s presence.

Alkan: Fantasie in A flat op. 76 – I

Godowsky: Studies after Chopin for the left hand alone – Revolutionary Etude

Franz Schmidt: Quintet No. 1 – II. Intermezzo (for the left hand alone)

Richard Strauss: Panathenäenzug for piano left hand and orchestra, Op. 74 – Finale

Bartok: Study for the left hand

Britten: Diversions for piano left hand and orchestra

Hamelin plays Hamelin: Étude No.7 ‘Lullaby’ for the left hand after Tchaikovsky

12 May 2022

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

“Τhe colonizing and racializing archaeological work of Hebraism & Hellenism”

What role has antiquity played in nation formation? Two leading scholars have a fascinating conversation comparing the contribution of archaeology to the mythical constitution, racialization, and crypto-colonialism of Israel and Greece. Shedding new light on the Eurocentric models of Hebraism and Hellenism, Greenberg and Hamilakis conduct a masterful critique of purification and idealization, and invite us to envision a decolonizing scholarship that forges activist alliances. Here is my contribution to a panel that presented their dialogical book.

Posted in Greeks, Hellenism | Tagged , | Leave a comment

Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 9. “Ποίηση και λογοτεχνικοί θεσμοί”

“H ρηξικέλευθη νέα ποίηση γράφεται πλέον από άτομα που δεν εντάσσονται αναγκαστικά σε μία κατηγορία έθνους, καταγωγής, πίστεως, φύλου, πεποίθησης, επαγγέλματος.  Σε ποιους λοιπόν δημόσιους χώρους, με ποιες οργανωτικές δομές, με ποιο θεσμικό λόγο μπορεί να απευθυνθεί η ποίηση της ανένταχτης ταυτότητας και της στρατηγικής συλλογικότητας ώστε να διεκδικήσει το δικό της κύρος;  Πώς κατοχυρώνεται η παρρησία όταν δεν επικαλείται καμία μεταφυσική;  Διατυπώνω εδώ αυτά τα ερωτήματα επειδή πιστεύω πως η νέα ποίηση τα αντιμετωπίζει διαρκώς.”

Posted in Greek Poetry, Literature | Leave a comment

Στον αστερισμό της αριστερής μελαγχολίας: 8. “Η ελληνική ποίηση από τη σκοπιά του Παγκόσμιου Νότου”

“Μια άλλη προσέγγιση στην ποιητική γενιά του 2000 που θα ήθελα να προτείνω είναι η σκοπιά του Παγκόσμιου Νότου (Global South), τοποθετώντας την Ελλάδα σε ένα ωκεάνιο χώρο και ένα μεταποικιακό χρόνο όπου υφίσταται τις αλλεπάλληλες μεταπτώσεις μιας πολλαπλής κρίσης. Ο Νότος περιλαμβάνει ποικίλες πολιτικές, κοινωνικές, οικολογικές και φιλοσοφικές δυνάμεις που αναφύονται σε πρώην αποικίες και αποδομούν τον νέο-αποικιακό Παγκόσμιο Βορρά.” Εδώ αναφέρω ορισμένα ονόματα ποιητών.

1 Φεβρουαρίου 2022

Posted in Greek Poetry, Left, Revolt | Leave a comment

Πώς η Νεοελληνική Φιλολογία αντιμετώπισε μια θεωρητική διατριβή ως απειλή

Το 1979 όλοι οι Νεοελληνιστές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μου είπαν πως, αν ήθελα να εφαρμόσω νεωτεριστικές μεθόδους στην ανάλυση της λογοτεχνίας, θα έπρεπε να το κάνω έξω από την Ελλάδα.  Γι αυτό κι εγώ μετανάστευσα τον ίδιο κιόλας χρόνο.

Στο καινούργιο βιβλίο της Η λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο:  Η συγκρότηση της επιστήμης της Νεοελληνικής Φιλολογίας (1942-1982) [2022], η διακεκριμένη συνάδελφος Βενετία Αποστολίδου (Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Α.Π.Θ.) αφιερώνει το μισό κεφάλαιο «Η θεωρία της λογοτεχνίας ως πρόκληση» στη διαβόητη κρίση της διατριβής μου στη Φιλοσοφική Θεσσαλονίκης και συνοψίζει τις επικρίσεις που δέχτηκε. 

Δημόσια ή προσωπικά, εναντίον της διατριβής τάχτηκαν όλοι οι Καθηγητές που είχαν Νεοελληνικά ενδιαφέροντα – Άλκης Αγγέλου, Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος, Δημήτρης Μαρωνίτης, Παναγιώτης Μουλλάς, Τζίνα Πολίτη, Γιώργος Σαββίδης, Απόστολος Σαχίνης, Γρηγόρης Σηφάκης, Ιωάννης Χασιώτης.  (Κάποιοι είχαν σιωπηρές επιφυλάξεις και δεν συμμετείχαν στη διαδικασία, όπως ο Γ.Π.Σ. που άκουσε τη συμβουλή του αξέχαστου Αντρέα Μυλωνά.). Υποχρεώθηκα να συναντήσω κατ’ ιδίαν τους περισσότερους για να ακούσω ξανά και ξανά τρία σχόλια:  1) Ήμουν μόλις 26 ετών ενώ οι ίδιοι έπρεπε να γίνουν 35-40 για να πάρουν διδακτορικό.  2) Ήμουν σε διάλογο με τη διεθνή βιβλιογραφία και γι αυτό καλά θα έκανα να έφευγα από την Ελλάδα.  3) Οι Έλληνες φιλόλογοι απορρίπτουν τη λογοτεχνική θεωρία επειδή πιστεύουν στη λογοτεχνία.

Γιατί τέτοια τρομερή αντίδραση;  Η διατριβή μου, Η θεωρία του Roman Jakobson για τον παραλληλισμό:  Συμβολή στην επιστήμη της λογοτεχνίας, ήταν απολύτως παραδοσιακή ως προς το ότι διερευνούσε τι είναι ποίηση, ποια είναι τα θεμελιώδη ειδολογικά χαρακτηριστικά ενός ποιήματος.  Δεν αμφισβητούσε και δεν υπονόμευε απολύτως τίποτε.  Όμως το γεγονός ότι ήταν καθαρά θεωρητική, πρότεινε ένα γλωσσικό στοχασμό για την ποιητική γλώσσα και ιχνηλατούσε τη γενεαλογία αυτού του στοχασμού πίσω στο Ρωσικό Φορμαλισμό αναστάτωσε τον εφησυχάζοντα εμπειρισμό των φιλολόγων.  Όπως σωστά διαπιστώνει η Αποστολίδου, «η πρόκλησή της δεν ήταν τόσο στο επίπεδο της ανατροπής κάποιων γενικών λογοτεχνικών αξιών (αφού για την ερμηνεία και αξιολόγηση ποιημάτων πάσχιζε) αλλά στο θεσμικό-ακαδημαϊκό επίπεδο της τήρησης των κανόνων της επιστημονικής πρωτοτυπίας» (494-95).  Γι αυτό οι «θεσμικές αντιστάσεις» (494) οφείλονταν στο ότι οι Νεοελληνιστές αισθάνθηκαν να «κλονίζονται παραδοσιακοί επιστημολογικοί κανόνες, σχετικά με το ποιο είναι, λόγου χάρη, το έργο της φιλολογικής έρευνας» (485).

Το συλλογικό τους μένος κατηύθυνε και συνόψισε με τη γνωστή εξιμπισιονιστική του θρασύτητα ο Κοσμήτορας Δημήτρης Μαρωνίτης.  Πολλές από τις χυδαιότητές του επανέλαβε επίτηδες ο εισηγητής της διατριβής Μιχάλης Σετάτος στην αντίκρουσή του ώστε να καταγραφούν στα πρακτικά και να αποτυπωθεί το χαμηλό επίπεδο της συζήτησης.  Αποφάνθηκε π.χ. ο Δ.Ν.Μ. πως «η εργασία είναι γραμμένη με εκφραστική έπαρση», το θέμα της «τρώει» τον νεαρό ερευνητή ο οποίος «πελάγωσε» και «την πάτησε», «του λείπει η στοιχειώδης αγάπη για την ποίηση» και το «ήθος λόγου», πάει να δείξει ότι «έφαγε τη ρωσική λογοτεχνία με το κουτάλι» και καλά θα έκανε «να πάει στην Αγγλία» να γράψει διατριβή για τον Jakobson.  Τελικά η διατριβή εγκρίθηκε και πήρε άριστα χάρη στον μέγα Σετάτο, τον Έλληνα Roman Jakobson, του οποίου η κορυφαία επιστημονική γνώση και συνείδηση αποστόμωσαν μία προς μία τις αντιρρήσεις.  Ο ίδιος πίστευε επίσης πως η μισαλλοδοξία των Νεοελληνιστών έκανε πολλούς συναδέλφους τους στη Φιλοσοφική να την υποστηρίξουν ένθερμα. 

Όπως συμπεραίνει η Αποστολίδου:  «Η διαδικασία έγκρισης της διατριβής του Λαμπρόπουλου υπήρξε μια δοκιμασία για τη Σχολή και ασφαλώς και για τον ίδιο» (484).  Και εγώ μεν έφυγα την ίδια χρονιά για το εξωτερικό, όπως με είχαν παρακινήσει να κάνω οι πολέμιοί μου.  Μετά από δύο μεταδιδακτορικά χρόνια στο University of Birmingham, το 1981 έγινα Assistant Professor of Modern Greek στο Ohio State University και δεν τους ξαναχρειάστηκα.  Όμως εκείνοι δεν ξέχασαν ποτέ την επιτυχία μου και τον κίνδυνο που εκπροσωπούσε. 

Οι Νεοελληνιστές μπορεί να μην κατάφεραν να απορρίψουν τη διατριβή αλλά ήταν αποφασισμένοι να εμποδίσουν την εισαγωγή της λογοτεχνικής θεωρίας στον κλάδο τους, πράγμα που πέτυχαν απολύτως.  Ήταν επίσης αποφασισμένοι να εξοστρακίσουν δια βίου το «φιλόδοξο» μειράκιο με κάθε τρόπο.  Έτσι η πολεμική εναντίον μου πέρασε σε εφημερίδες και περιοδικά, και συνεχίστηκε επάξια από διαδόχους τους στη Θεσσαλονίκη, όπως οι Γιώργος Κεχαγιόγλου, Έλλη Σκοπετέα, Νόρα Σκουτέρη-Διδασκάλου και Τάσος Χρηστίδης.  Φρόντισαν επίσης να μην κληθώ ποτέ σε κανένα ελληνικό πανεπιστήμιο, να μην μεταφραστεί κανένα βιβλίο μου, να μη συμμετάσχω σε καμιά επιτροπή.  Όσο για τη διατριβή μου, που όπως λέει η Αποστολίδου «δεν είναι κατατεθειμένη σε καμιά βιβλιοθήκη ελληνικού Πανεπιστημίου» (471), εγώ προσωπικά κατέθεσα 50 αντίτυπα στη Γραμματεία της Σχολής, σύμφωνα με τον τότε κανονισμό, για να διανεμηθούν σε σπουδαστήρια.  Η τύχη τους αγνοείται.  Ρώτησα συχνά αλλά ποτέ κανείς δεν μου εξήγησε τι απέγιναν.

Το 2013 συνάντησα ξανά τον Μαρωνίτη σε ένα συνέδριο Καβάφη στους Δελφούς.  Μου ζήτησε δυο φορές συγνώμη.  «Σε αδίκησα», μου είπε.  Τον ευχαρίστησα που αυτός και οι άλλοι υπέρμαχοι της βαθιάς συντήρησης, διώχνοντάς με από την Ελλάδα, με βοήθησαν να σταδιοδρομήσω σε ένα πανεπιστημιακό περιβάλλον όπου οι συνάδελφοι από την αρχή με ενθάρρυναν και με υποστήριξαν.  Οι σελίδες που αφιερώνει το σημαντικό βιβλίο της κ. Αποστολίδου στην «θεωρία ως πρόκληση» μου θύμισαν πόσο κοντά έφτασα το 1979 στο να μη γίνω ποτέ Καθηγητής Πανεπιστημίου επειδή οι κρατούντες Νεοελληνιστές αισθάνθηκαν να απειλούνται από το επιστημονικό έργο μου, και πόσο μεγάλη, και βραχύβια, ήταν όντως η απειλή.

20 Μαρτίου 2022

Posted in Greek Literature, Greek Poetry | Tagged | Leave a comment