A dialectic of contraries, rather than opposites, in four 2017 Greek poetry cycles

Μια διαλεκτική των εναντίων, παρά των αντιθέσεων, στην ποίηση του 2000

Τέσσερα ελληνικά ποιητικά βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν δείχνουν με μεγάλη ενάργεια πως η βασική διαλεκτική λειτουργία της ποίησης του 2000 δεν είναι η αντίθεση δύο όρων (όπου ενυπάρχει η ελπίδα της συμφιλίωσής τους) αλλά η εναντίωσή τους (που κρατά τους δύο όρους σε ασυμφιλίωτη ένταση). Αυτή η λειτουργία της διαρκούς έντασης μεταξύ θέσης και αντίθεσης φαίνεται στο γεγονός πως, αν και όλα αυτά τα βιβλία περιέχουν ένα κύκλο ποιημάτων, κανείς από τους τέσσερεις κύκλους δεν ολοκληρώνεται και δεν εξισορροπείται. Διατηρούν μια έντονη εσωτερική ένταση τεχνικών και κωδίκων η οποία αντιστέκεται τόσο στην κακοφωνία όσο και στην εναρμόνιση. Πρόκειται για μουσικο-ποιητικές συνθέσεις αντιμαχόμενων δυνάμεων που αυτονομούνται στον ετεροπροσδιορισμό τους.

Συγκεκριμένα (και πολύ σχηματικά)

στο Εσύ: τα στοιχεία (2017) του Βασίλη Αμανατίδη έχουμε διαπραγμάτευση με ποικίλη τυπογραφία του “εσύ” και του εναντίου του (που δεν κατονομάζεται αλλά στέκει έναντι),

στο Ο άνθρωπος τανκ (2017) του Γιώργου Λίλλη έχουμε διαπραγμάτευση με πολλαπλές τεχνοτροπίες του “άνθρωπος τανκ” και του εναντίου του (που στέκει και αυτό απέναντι),

στο Εξυπερύ σημαίνει χάνομαι (2017) του Γιάννη Στίγκα έχουμε διαπραγμάτευση με αλεπάλληλες γνωματεύσεις του τίτλου (με τον παράδοξο μεταφραστικό του ισχυρισμό)

και στο Gloria in Excelsis (2017) του Χάρη Ψαρρά έχουμε διαπραγμάτευση με ετερόκλητες ομοιοκαταληξίες του τίτλου (και του λανθάνοντος ελληνικού πρωτοτύπου).

Βλέπουμε πως η ρητορική της εναντιότητας η οποία διατρέχει τόσο θεματικά όσο και μορφικά τους τέσσερεις αυτούς κύκλους ποιημάτων αγγέλεται ήδη στους ίδιους τους τίτλους των οι οποίοι χρησιμοποιούν μια ρητή ή έμμεση διαλεκτική αντιπαλότητας για να οριοθετήσουν ο καθένας το ερωτικό, πολιτικό, υπαρξιακό, θρησκευτικό ή άλλο πλαίσιό του.

Η διαλεκτική αυτή ένταση που γενικά διατρέχει μεγάλο μέρος της νέας ποίησης δεν πρέπει με κανένα τρόπο να γίνει αντικείμενο συμφιλιωτικών ερμηνειών οι οποίες ανακαλύπτουν συμμετρία, ενότητα και αρμονία των αντιθέτων όταν οι συγγραφείς επιδιώκουν να κρατήσουν τους δύο ενάντιους πόλους σε αντίπαλη, προβληματική σχέση. Είναι κάτι στο οποίο πολύ σωστά επιμένει και ο “έτερος εαυτός” μου, ο πιανίστας Παντελής Πολυχρονίδης, σε όλες τις συνεργασίες μας.

Η διαλεκτική μονάδα της νέας ελληνικής ποίησης δεν είναι η αντίθεση αλλά η αμοιβαία εναντίωση δύο όρων. Μέσα στον ορυμαγδό τέτοιων ενδογενών αψιμαχιών, όπου η εσχατολολογική αποκατάσταση παραμένει ανέφικτη, η κυρίαρχη διάθεση του φιλοσοφικού ριζοσπαστισμού είναι αναπόφευκτα η μελαγχολία της δυσπιστίας. Όμως αυτή η ασυμβίβαστη μελαγχολική διαλεκτική, αντί να προκαλέσει παράλυση, φέρνει “ανανέωση”, όπως περιγράφει ωραιότατα ο Πέτρος Γκολίτσης ο οποίος, καθώς και πολλοί ομότεχνοί του, αντιλαμβάνεται τη διαλεκτική πολυδιάστατα — ως ποιητής, μεταφραστής, κριτικός, δοκιμιογράφος, ζωγράφος, οικονομολόγος, συνεργάτης κλπ. Το διεισδυτικό δοκίμιό του “Η Μπρεχτική πανουργία μιας ποιητικής ‘γενιάς’: Η ποίηση των πρωτοεμφανισθέντων τα τελευταία είκοσι χρόνια”, που δημοσιεύεται στο τεύχος Ιουλίου του περιοδικού Θράκα, τελειώνει με μια coda που διαβάζεται φωναχτά:

“Τρυφεροί με τον τρόπο τους, μες στον θυμό, τη μελαγχολία και τον σαρκασμό τους λοιπόν, απέναντι στον πόνο, τον τρόπο και τα καμώματα των συμπολιτών και των συγκαιρινών τους, με λόγο κυματιστό, στέρεο ή παλλόμενο, κάποτε μονοκόμματα επαναλαμβανόμενο, μες στα σπασίματα, τις καταβυθίσεις και τα άλματά του, με εναλλαγές του φιλικού τόνου προς μια κάποιου τύπου ηρωική ή ημι-ηρωική έξαρση, με μια προφορικότητα που επίσης προσθέτει δίνοντας νεύρο, ξεσπούν άμεσα καλώντας μας προς μια εν γένει μετατόπιση. Βάζοντας ή και καλώντας μας επιπρόσθετα προς τη θέση τους. Με τον δροσερό και κοφτό τους λόγο να γίνεται, τελικά, ο φορέας μιας ανανέωσης.”

21 Ιουνίου 2017

Advertisements
This entry was posted in General Philosophy, Greek Poetry, Melancholy and tagged . Bookmark the permalink.